AMPK Nedir / Aktifleştirme Yolları

AMPK (5′ AMP ile aktive edilen protein kinaz) mayalardan insanlara kadar tüm canlılarda olan ve vücudunuzun enerji dengesinde kilit rol oynayan bir enzimdir.

AMPK, hücrelerdeki enerji metabolizmasını kontrol eder ve vücudun yakıt kaynaklarını harekete geçirerek enerji dengesinin korunmasına yardımcı olur.

AMPK, ATP tükenmesine bağlı olarak artan AMP ve ADP konsantrasyonları ile aktive olur.

  • AMP veya adenozin monofosfat, enerji üretimine yardımcı olan ADP veya ATP’ye dönüştürülen bir nükleotiddir. AMPK, egzersiz gibi yüksek enerji harcaması sırasında homeostazı korumak için AMP’yi kullanır [ 1 ]
  • ADP veya adenozin difosfat, hücrelerde bulunan ve enerji akımlarına yardımcı olan organik bir bileşiktir. AMP veya ATP’ye dönüştürülür
  • ATP veya adenosin trifosfat, kas kasılmaları, sinir uyarıları ve kimyasal sentezler gibi tüm hücresel işlemler için enerji sağlayan organik bir kimyasaldır. Genellikle hücrelerin enerji para birimi olarak anılır.

AMPK, hücrelerdeki ATP sayısını tespit eder ve çok yüksek veya çok düşük olduğunda bunu düzenler.

AMPK Ne İşe Yarar ?

Tüm canlı organizmalarda enerji transferi, ATP’nin parçalanmasını gerektiren ATP defosforilasyonunun sonucudur. ATP’nin kendisi, ATP’nin yenilenmesine yardımcı olan AMP ve ADP’ye dönüştürülür. İnsan vücudu her gün kendi vücut ağırlığına eşdeğer ATP’yi geri dönüştürebilir [ 2 ] .

AMPK, vücudunuzun ATP seviyeleri çok düştüğünde, eğer mantıklıysa, ATP’yi yeniden yaratmaya yardımcı olur.

AMPK, çok fazla enerji ve ATP gerektiren anabolik büyüme ve onarım süreçlerini engelleyecektir. Bunun yerine, daha fazla ATP üretmek için katabolik parçalanma süreçlerini teşvik edecektir.

Bu, yağ depolarının parçalanmasını, depolanan glikojenin yakılmasını, otofaji yoluyla zayıf ve hasarlı hücrelerin kendi kendini yemesini ve kök hücreler gibi diğer yakıt bölgelerinin harekete geçirilmesini gerektirir.

Dolayısı ile kilo kaybı, insülin duyarlılığının arttırılması, inflamasyonun azaltılması ve diğer birçok hastalıkla mücadele için AMPK aktivasyonu kullanılabilir.

Not: Eğer yukarıdaki tanımlar sizin için çok kafa karıştırıcı duruyorsa AMPK’yı araba kullanmak gibi düşünebilirsiniz. AMPK hıza ihtiyacınız olduğunda gaz pedalına basan, yavaşlamak istediğinizde ise frene basan bir kontrol mekanizmasıdır. Eğer bu kontrol mekanizması yeteri kadar iyi çalışmazsa araba da düzgün bir şekilde ilerleyemez.

AMPK’nın Faydaları

AMPK’nin yaşam kalitenizi artıracak birçok faydası vardır.

  • AMPK , trigliserit, yağ asitleri ve kolesterol üretimini engelleyerek yağ yakımını uyarır [ 3 ]
  • AMPK, insülin duyarlılığını iyileştirerek glikojen sentezini ve aşırı yağ kazanımını engeller [ 4 ]
  • AMPK , eski ve hasarlı hücresel bileşenlerin tekrar enerjiye dönüştürülmesine yardımcı olan otofajiyi teşvik eder [ 5 ]
  • AMPK , kan damarlarında nitrik oksit salınımını uyararak vazodilatasyon yoluyla kan akışını artırır [ 6 ]. Bu kalp sağlığını destekler
  • AMPK aktivasyonu, mitokondriyal işleyişi iyileştirerek egzersizin faydalarını taklit eder [ 7 ]
  • AMPK yeni mitokondri üretir ve mitofaji adı verilen bir süreç aracılığıyla eski mitokondrinin yeni mitokondriye dönüşmesini kontrol eder.
  • AMPK birçok türde seks hormonu üretimini arttırır [ 8 ] . İnsan hücrelerinde erkeklik hormonlarını ve androjenleri artırabilir [ 9 ] . Azalan AMPK doğurganlığı azaltır.
  • AMPK, tioredoksini [ 10 ] düzenleyerek oksidatif strese karşı koruma sağlar
  • AMPK, mTOR’u baskılayarak kanser ve tümör büyümesiyle savaşmaya yardımcı olur.

Bununla birlikte AMPK aktivasyonu hem uzun ömürlülüğü hemde geç yaşlanmayı teşvik eder. Birçok farklı canlı üzerinde yapılan araştırmalar AMPK aktivasyonunun canlıların ömürlerini uzatabildiğini göstermektedir.

Örneğin solucanlar üzerinde yapılan bir çalışmada AMPK aktivasyonunun solucanların yaşam ömrünü ortalama %15 uzatabildiğini buldu. [ 100 ]

AMPK Uzun Ömürü Nasıl Sağlar ?

  • AMPK aktivasyonu, otofaji ve hücresel temizliği kontrol eden mTOR ve ULK1 gibi büyümeden sorumlu metabolik yolları düzenler.
  • AMPK, uzun ömürle bağlantılı olan FoxO genleri de dahil olmak üzere Nrf2 ve SIRT1 gibi diğer birçok faydalı antioksidan yolu uyarır [ 11 ] .
  • AMPK, lipogenez SREBPc’nin ‘ana düzenleyicisini’ inhibe eder [ 101 ]
  • AMPK, inflamatuar süreçler ve kanserde önemli bir rol oynayan transkripsiyon faktörü NF-kb sinyalini inhibe eder.
  • AMPK üretimi ve duyarlılığı yaşlanmayla birlikte azalır; bu da metabolik sağlığı bozar, oksidatif stresi artırır ve otofajik klirensi azaltır.

AMPK’nın Olumsuz Yönleri Var Mı ?

İnsan vücudu söz konusu olduğunda hiçbir şey saf iyi veya saf kötü değildir. Bu yüzden aşırıya kaçmak her zaman için tehlikelidir.

AMPK aktivasyonu genel olarak çok faydalı bir yoldur ve genellikle sürekli aktif olmasını istersiniz. Lakini aşırı aktivasyon aşağıdakilere sebep olabilir;

  • mTOR’u baskılayarak kas büyümesini ve onarımını engelleyebilir
  • AMPK’nin sürekli aşırı aktivasyonu felç ve miyokard iskemisine neden olabilir [ 12 , 13 ]
  • PPAR alfa ve PPAR gama gibi gen ekspresyonundan sorumlu iki proteini baskılayabilir.

Denge her zaman için anahtar kuraldır.

AMPK Nasıl Etkinleştirilir ?

AMPK’yı aktive etmek söz konusu olduğunda aktivasyonu beyin ve diğer vücut dokusu olarak düşünebiliriz. Çünkü AMPK’nın bu iki bölgedeki aktivasyonunun çok farklı etkileri olacaktır. Örneğinde Hipotalamusta AMPK’yı aktive etmek gıda alımını uyarırken vücutta AMPK aktivasyonu ise kilo kaybı konusunda olumlu etkiler sağlar.

AMPK’yı Aktive Etmek (Beynin Dışında)

Aşağıdaki yöntemler genellikle yağ, kas ve karaciğer gibi vücut dokularında AMPK aktivasyonunu artırır.

1) Egzersiz

En iyi yöntem hiç şüphesiz egzersizdir.

Egzersiz enerjiyi (ATP formunda) kullanır ve ortaya çıkan enerji eksikliği AMPK’yi uyarır [ 14 ].

AMPK kas kasılmasıyla uyarılır . Yüksek yoğunluklu egzersiz, sağlıklı insanlarda AMPK aktivitesini önemli ölçüde artırır [ 15 , 16 ]

2) Kalori Kısıtlaması

Kalori kısıtlamasının yaşlanma, diyabet ve kanser üzerinde birçok yararlı etkisi vardır. Bu etkilerin bazılarına AMPK aracılık eder. Kalori kısıtlamasının AMPK’yi birden fazla mekanizma yoluyla aktive ettiği gösterilmiştir [ 17 ].

Aşırı yeme AMPK’yi inhibe eder ve obez bireylerde AMPK aktivitesi azalır [ 17 ].

Yüksek glikoz seviyeleri, yüksek amino asit seviyeleri, özellikle dallı zincirli amino asitler ve aşırı doymuş yağ , AMPK’yi inhibe eder. Yüksek insülin aynı zamanda AMPK’yi de inhibe eder [ 17 ].

Kalori kısıtlaması yağ hücrelerinden adiponektin salgılanmasını uyarır. Adiponektin, iskelet kasları da dahil olmak üzere birçok dokuda AMPK’yi aktive eder [ 17 ].

Obez bireylerde adiponektin sekresyonu önemli ölçüde azalmıştır, bu da bu bireylerdeki azalmış AMPK aktivitesini kısmen açıklamaktadır [ 17 ].

3) Enflamasyonu Azaltmak

AMPK hem inflamasyonu azaltabilir hem de inflamasyon tarafından azaltılabilir , bu nedenle altta yatan herhangi bir inflamatuar durumu ele almak önemlidir.

Anti-inflamatuar sitokinler AMPK’yi aktive ederken, pro-inflamatuar sitokinler onu baskılar [ 18 ].

Kronik inflamasyonda AMPK baskılanması insülin direncine katkıda bulunur . Azalan AMPK aktivitesi, organ yağ dokusunda artan inflamasyon ve morbid obez bireylerde insülin direnci ile ilişkilendirilmiştir [ 17 ].

Doğal Takviyeler

Aşağıdaki takviyeler Sağlık Bakanlığı tarafından tıbbi kullanım için onaylanmamıştır ve genellikle sağlam klinik araştırmalardan yoksundur. Takviye kullanmadan önce mutlaka doktorunuzla konuşun.

Bununla birlikte, hücre ve hayvan çalışmalarında AMPK’yi aktive eden çok sayıda bileşik bulunmuştur. Bunlar;

  • Çörek Otu Yağı [ 19 , 20 ]
  • Resveratrol [ 21 ]
  • Quercetin [ 22 ] – Meyveler, sebzeler ve tahıllarda bolca bulunur.  Quercetin’in yağ, karaciğer ve kasta AMPK’yi artırır lakin hipotalamusta AMPK’yi inhibe eder [ 23 ].
  • Genistein soya fasulyesi gibi bir dizi bitkide bulunmuştur [ 24 ].
  • Epigallokateşin Gallat (EGCG) [ 25 , 26 ] – Yeşil çayda bolca bulunur.
  • Alfa-Lipoik asit (ALA) 27 , 28 , 29 ] – kaslarda ve diğer dokularda aktive ederken hipotalamusta engeller.
  • Berberin [ 30 ].
  • Kurkumin [ 31 ]
  • Zencefil [ 32 ]
  • Antosiyaninler 33 ] – yaban mersini, Böğürtlen, Çilek, Vişne, Nar, siyah ve mor üzüm, Siyah erik, Kiraz, Mor lahana gibi birçok meyve ve sebzede bulunur.
  • Çinko [ 34 ]
  • Palmitoiletanolamid [ 35 ] – yağ dokusunda AMPK’yi aktive eder, ancak hipotalamusta inhibe eder.
  • Acı Kavun [36 ]
  • Karnitin [37 ]
  • Taurin [ 38 ]
  • Glukozamin [ 39 ,40 ]
  • Sızma zeytinyağı [ 41 ]
  • Balık Yağı (EPA-DHA) [ 42 , 43 ]
  • Tarçın [44 ]
  • Astragalus [45 , 46 ]
  • Reishi [ 47 ]
  • Ginseng / Ginsenosidler [ 48  ] .
  • Elma Sirkesi / Nar sirkesi 49 , 50 ]
  • Rooibos [ 51 ]
  • Stevioside [ 52 ] – Stevia’da bulunur.
  • Kreatin [ 53 ]
  • CoQ10 [54 ]
  • Hidroksitirosol / Oleuropein [55 , 56 ] – Zeytin yaprağında bolca bulunur.
  • Kırmızı mayalı pirinç [57 ]

Hormon Yolları

Bu hormon yolları günlük yaşamda AMPK aktivasyonunu uyarır ve düzenler. Sağlıklı beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak bu hormonların her birini dengede tutmanın en iyi yoludur.

1) Adiponektin

Adiponektin AMPK’nın önemli bir aktivatörüdür ve metabolik sorunlar yaşayan birçok insanda bu hormon düşüktür. [ 58 , 59 , 60 ]

Adiponektin genellikle açlık durumunda artar ve beslenme sonrasında azalır.

2) Leptin

İnsülin varlığında yağ hücreleri tarafından salgılanan tokluk hormonu olan Leptin , iştahı baskılamak için hipotalamusta AMPK’yi inhibe ederek aşırı yemeyi önler [ 61 ]. Ayrıca kastaki AMPK’yi aktive eder [ 61 ].

3) Tiroid hormonu T3

Tiroid hormonu T3 hücresel oksijen tüketimini artırır ve kaslarda AMPK’yi aktive eder [ 62 ].

4) Nitrik Oksit

Nitrik oksit AMPK’yi aktive eder [ 63 , 64 ].

İlaçlar

Burada tartışılan ilaçlar AMPK’yi aktive etme amacıyla onaylanmamıştır. Bu ilaçları doktorunuz reçete etmediği takdirde kullanmamalısınız.

1) Metformin

Metformin doktorlar tarafından sıklıkla reçete edilen diyabet ve insülin direncinin tedavisinde kullanılan bir AMPK aktivatörüdür [ 65 , 66 ].

2) Aspirin

Salisilat, AMPK’nin doğrudan aktivatörüdür [ 66 ].

Aspirin, tip 2 diyabetli obez hastalarda dolaşımdaki serbest yağ asitlerini ve TG düzeylerini azaltır ve sağlıklı insanlarda oruç sırasında yağ yıkımını artırır ; bu, aspirinin AMPK aktivasyonu üzerindeki doğrudan etkisiyle açıklanabilir [ 67 ].

AMPK’yı Aktive Etmek (Hipotalamusta)

AMPK’yi beyinde (hipotalamus) aktive etmek, karaciğerde, yağda ve kaslarda aktive ederken aldığınızdan ters bir etkiye sebep olacaktır. Beyinde AMPK’nin etkinleştirilmesi iştahı artırır ve kilo alımını artırabilir. Beyin dışı dokuda aktive edildiğinde yağ yakımını teşvik eder.

AMPK’nın beyinde inhibe edilmesi de aynı şekilde iştahı azaltır ve kilo kaybına neden olabilir. Ancak hiçbir madde veya strateji, hipotalamik AMPK’yi aktive etme veya inhibe etme iddialarını destekleyecek yeterli kanıta sahip değildir. Kilo kaybı için en iyi strateji diyet ve egzersizdir.

1) Ghrelin

Ghrelin midede üretilen ve oruç sırasında salgılanan bir açlık hormonudur [ 68 ].

Ghrelin, hipotalamusta AMPK’yi aktive eder ve gıda alımını uyarır [ 68 ], ancak yağ dokusunda ve karaciğerde AMPK’yi inhibe eder [ 68 ].

2) Kortizol

Kortizol hipotalamustaki AMPK aktivitesini uyarır [ 69 ].

3) Soğuğa Maruz Kalma

Sıçanlarda soğuğa maruz kalma, hipotalamusta AMPK aktivasyonunu arttırdı ve gıda alımını uyardı. Bu etki henüz insanlarda denenmemiştir [ 70 ].

Hipotalamus’ta AMPK’yi Engelleyen Maddeler

Hormonlar
  • Estradiol [ 72 ]
  • Leptin [ 72 ]
  • İnsülin [ 72 ]
  • GLP-1 [ 72 ]
Doğal Maddeler
  • Lipoik asit [ 73 ,74 ] – kaslarda, yağlarda ve karaciğer hücrelerinde AMPK’yi artırır. Hipotalamusta inhibe eder. [ 75 , 76 , 77 ]
  • Quercetin [78 ] – yağda, karaciğerde ve kasta AMPK’yi arttırır. Hipotalamusta inhibe eder. [79 , 80 ,81 ]
  • Palmitoiletanolamid [ 82 ] – yağ dokusunda AMPK’yi aktive eder, ancak hipotalamusta inhibe eder.
  • Nikotin [83 ]
  • Ketonlar [ 84 ]
Mustafa Aydın
Yanlız ve çaresiz olmanın ne demek olduğunu çok iyi biliyorum. Bu yüzden bu dünyada başka hiç bir insanın yanlız ve çaresiz hissetmesini istemiyorum.

Son Makaleler

Sigaranın Zararları (Bilimsel Kanıtları İle)

1920'li yıllardan itibaren bilim adamları ve doktorlar sigarayı çeşitli hastalıklar ile ilişkilendiriyorlar. Araştırmacılar, sigara içmenin kanser , kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), kalp hastalığı , IQ'da düşüş , erken yaşlanma ( saç dökülmesi de dahil...

Neden Daha Fazla Doktor Yetiştirmemize Rağmen Daha Çok Hasta Oluyoruz !

Bu soruya cevap verebilmek için öncelikle sağlığın nasıl üretilebileceğinden bahsetmem gerekiyor. Öncelikle konu sağlık veya başka bir şey olsun, iktisadi olarak eğer bir şey...

Neden Hergün 42 Farklı Takviye Kullanıyorum !

Deli değilim ! Mantıklı bir açıklamam var. Hali hazırdaki tıp literatürü beni iyileştirebilmek için yetersiz kaldığında başıma daha kötü ne gelebilir ki diyerek yenilikçi bilimsel...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

İlginizi Çekebilir